Eesti English
Polski
Estonia » Kultura »

Kultura

15.04.2005

Kultura oraz język niewielkiego narodu estońskiego stanowią podstawowe elementy tożsamości.

Najbardziej znanym przykładem kultury starożytnej Estończyków są regivärss
tj. rytmiczne śpiewy. Pieśni runiczne nie mają zamkniętej formy, co oznacza, że nowe wersy mogą być dodane, a stare zmieniane. Każdy wers powtarzany jest kilka razy.

Współcześnie, ta forma śpiewu zachowała się jedynie wśród mieszkańców wyspy Kihnu oraz ludu Setu.  Jedna część Setu zamieszkuje tereny południowo – wschodnie, druga mieszka po stronie rosyjskiej. Mimo, iż obyczaje Setu zachowały się do dnia dzisiejszego, niewiele wiadomo na temat tego maleńkiego ludu.

Estończycy mają jedną z najbogatszych na świecie kolekcji zachowanych piosenek ludowych.  Jest ich około 133 tysięcy.

W początkach XIII wieku Zakon Krzyżacki wysłał swoich krzyżowców na tereny estońskie. Następnie przybyli duchowni. W wyniku prowadzonych krucjat Estonia przyjęła chrześcijaństwo. Pozostałością po Krzyżakach są małe kościoły, rozsiane wzdłuż wybrzeża. 

Niemieccy koloniści stworzyli własną kulturę duchową, materialną oraz codzienną, bowiem rezydujący w Estonii koloniści nie łączyli się z Estończykami. W ten sposób, przez wiele wieków funkcjonowały niezależne od siebie dwie kultury. Niemcy rozwinęli swoją własną specyficzną Bałtycką subkulturę.

Przez wieki Estonia znajdowała się również pod panowaniem Danii i Szwecji. Na miejsce pierwszej estońskiej twierdzy, Duńczycy zbudowali fortecę w Tallinie. Północni Europejczycy mogą zatem poczuć się jak w domu przyglądając się architekturze, która jest po dziś dzień bardzo dobrze zachowana. Szwedzi natomiast założyli w 1632 roku Uniwersytet w Tartu, który nawiasem mówiąc, jest o cztery lata starszy od Harwardzkiego. 

Wpływy rosyjskiej kultury są stosunkowo niewielkie, za wyjątkiem kilku okresów rusyfikacyjnych. 

Wieki XVI i XVII odznaczały się ostrą rywalizacją pomiędzy Katolicyzmem
a Protestantyzmem, z czego ostateczne zwycięstwo odniósł Protestantyzm. Doprowadził on do skupienia większej uwagi Estończyków na aspekcie twórczości literackiej oraz słowie pisanym.  

Dla Estończyków pisarz nie jedynie autorem książek, ale przede wszystkim duchowym przywódcą narodu. Tak pojęte pisarstwo stało się narzędziem walki politycznej, począwszy od bezpośredniej manifestacji przeciwko władzy, wspólnej wszystkim obywatelom. 

Spośród wielu znakomitych pisarzy, do grona najbardziej zasłużonych zalicza się: Antona Hansen Tammsaare, Eduarda Vildea, Marie Under, Betti Alver, Friedeberta Tuglasa i Karla Ristikivi.  

Najbardziej znanym pisarzem estońskim na świecie jest Jaan Kross.

Również współczesna literatura ma swoich ulubieńców tj. Jaana Kaplinskiego, Andrusa Kivirähka oraz Tõnu Õnnepalu.  

Przełomem dla Estończyków było sięgnięcie do podobieństw kulturowych pomiędzy nimi a ich krewniakami, Finami. Cechy wspólne obu narodów odnaleźć można w historii, a nawet i melodii hymnu państwowego.

Wiek XIX zapoczątkował rozbudzenie ruchów narodowościowych w całej Europie. Od  1890 roku pierwsze gazety, teatry, zrzeszenia muzyczne oraz stowarzyszenia na terenie całej Estonii wyrastały jak grzyby po deszczu. Aktywność kulturalna kwitła zarówno w większych jak i mniejszych miastach. Zorganizowano również pierwszy Festiwal Pieśni, którego tradycja przetrwała po dziś dzień. Co pięć lat, ponad dziesięć tysięcy śpiewaków z całego kraju przybywa, by wspólnie świętować oraz śpiewać dla niezliczonej słuchaczy. 

W 1944 roku duża liczba Estończyków wyemigrowała na Zachód. Wielu z tych, którzy nie wyjechali, podczas pierwszych kilku dziesięcioleci po II wojnie światowej, zostało zesłanych. Kultura estońska nie zawsze pielęgnowana była na zesłaniu. Jedyną formą walki był więc często milczący protest.

Rozwój kulturalny był oddzielany od władz odgórnych. Podczas panowania ZSRR państwa bałtyckie tj. Litwa, Łotwa oraz Estonia uważano za „radziecki zachód”, począwszy sączącej się powoli przez Żelazną Kurtynę kultury zachodniej. 

Od połowy lat 60-tych, znaczna część Estończyków mogła oglądać fińską telewizję.

W latach 70-tych nastąpiło odrodzenie poezji. Rozkwit sztuki, architektury oraz teatru nastąpił w natomiast latach 80-tych ubiegłego wieku.

Poczynając od momentu odzyskania niepodległości przez Estonię, życie kulturalne rozwijało się w szybkim tempie. W znacznym stopniu tak prężnie jak reszta Europy.

Nowe media oraz sztuka wirtualna stanowiły przełom w rozwoju życia kulturalnego.

Naszym skarbem narodowym, prócz języka, jest muzyka. Jest ona również naszym łącznikiem  ze światem zewnętrznym, kruszy bowiem wszelkie bariery językowe. Światowej sławy dyrygentami estońskimi są Neeme Järvi i Tõnu Kaljuste. Największymi kompozytorami natomiast Arvo Pärt, Veljo Tormis oraz Erkki-Sven Tüür.

Na poziomach instytucjonalnych, istnieje wiele inicjatyw prywatnych w rodzaju małych teatrów, grup tańca oraz wydawnictw. Estończycy mają szczególne upodobanie do teatru; odwiedzają go co najmniej razy w roku.

Wielka liczba instytucji kulturalnych takich jak muzea, teatry oraz biblioteki jest finansowana przez państwo. Wiele z nich wydaje własne periodyki, który nakład jest bardzo duży, docierający do ogromnej liczby odbiorców. Kulturalne wysiłki są finansowo wspierane przez fundusz Kultuurkapital, które czerpie swoje dochody z podatków ze sprzedaży alkoholu oraz hazardu.

Już od wczesnych lat  90 – tych następowały przeobrażenia w świadomości społecznej, choć ewolucja ta, nie zawsze przebiegała bezboleśnie. Cele społeczeństwa uległy zmianie. Ma na to wpływ globalizacja. Zadaniem stojącym przed nami jest oddzielenie oraz utrzymanie naszej własnej, specyficznej kultury oraz zachowanie tożsamości narodowej.

Więcej informacji dostępnych jest pod adresami:

www.estonica.org

www.culture.ee 

Written for the MFA by Mihkel Mutt, writer and columnist

TopBack

© Ambasada Estonii w Warszawie Karwińska 1, 02 - 639 Warszawa, Polska tel. (48 22) 88 11 810, e-mail: Embassy.Warsaw@mfa.ee